MINI SERIES 01 · ОНЛАЙН НОМ

Оюун Ухааны Ертөнц

Хичээл бүрийг өөрийн хурдаар уншиж, гол ойлголтууд дээр түр зогсон эргэцүүлээрэй. Нэг удаад нэг хичээл нээгдэнэ.

Номыг хэрхэн ашиглах вэ? Өөрийн хурдаар унших богино заавар
  • Нэг хичээлийг нээгээд агуулгыг дарааллаар нь уншина.
  • Гол ойлголт болон жишээн дээр түр зогсож, өөрийн туршлагатай холбон ажиглана.
  • Бүх зүйлийг нэг удаагийн уншилтаар тогтоох шаардлагагүй.
  • Дасгал хийхдээ тусдаа Interactive Workbook болон Reflection Journal-аа ашиглана.

Энэ ном бол бүх асуудлыг шийдэх томъёо биш. Харин өөрийн оюун ухааны үйл явцыг илүү тодорхой ажиглаж эхлэх суурь зураглал юм.

Тархи ба Mind Ялгааг тодруулж, хоорондын холбоог ойлгох

ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО

Энэ хичээлээр бид тархи гэж юу болох, Mind гэдэг өргөн ойлголтыг шинжлэх ухаанд хэрхэн авч үздэг, мөн тархи ба Mind хоорондоо ямар холбоотой, юугаараа ялгаатайг суурь түвшинд ойлгож эхэлнэ.

Хичээлийн төгсгөлд суралцагч:

  • Тархи болон Mind-ийг нэг ойлголтын хоёр нэр биш гэдгийг тайлбарлана.
  • Энэ сургалтад Mind гэдэг үгийг ямар утгын хүрээнд хэрэглэж байгааг тодорхойлно.
  • Сэтгэл судлал, танин мэдэхүйн шинжлэх ухаан, neuroscience болон философи Mind-ийг өөр өөр өнцгөөс судалдгийг ялгана.
  • Тархи, бие болон гадаад орчны харилцан үйлчлэлийг суурь түвшинд ойлгоно.
  • Brain, Mind, Consciousness болон Mindset гэсэн ойлголтуудыг хооронд нь андуурахгүй танина.

01

Бид өдөр тутам бодож, бас аливааг мэдэрч байдаг. Харин энэ бүхэн хэрхэн явагддаг вэ?

Бид өдөр бүр бодож, аливааг мэдэрч, анхаарч, санаж, сэтгэж, суралцаж, төсөөлж, шийдвэр гаргаж байдаг.

Эдгээр нь бидний өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг учраас хэрхэн явагдаж байгааг нь тэр бүр анзаардаггүй.

Харин жаахан анхаарлаа хандуулж харвал сонирхолтой асуултууд гарч ирнэ.

  • Бодол хэрхэн бий болдог вэ?
  • Яагаад зарим зүйл бидний анхаарлыг шууд татдаг вэ?
  • Яагаад зарим үйлдэл бараг автоматаар явагддаг вэ?
  • Тархи болон Mind хоорондоо ямар холбоотой вэ?

Эдгээр асуултаар хичээлээ цааш үргэлжлүүлэхийн өмнө тархи болон Mind хоёрын утга, ойлголтын ялгааг эхлээд тодруулж авцгаая.

02

Тархи бол биологийн эрхтэн

Тархи бол төв мэдрэлийн тогтолцооны үндсэн эрхтэн.

Хүний тархи хэдэн арван тэрбум нейрон болон тэдгээртэй харилцан үйлчилж, тархины хэвийн үйл ажиллагаанд олон үүрэг гүйцэтгэдэг төрөл бүрийн гли эсээс бүрдсэн маш нарийн биологийн тогтолцоо юм.

Тархины нейронууд цахилгаан болон химийн дохиогоор хоорондоо мэдээлэл дамжуулж, асар олон холбоос бүхий сүлжээнүүд үүсгэн ажилладаг.

Энд нэг чухал зүйлийг эхнээс нь зөв ойлгоё.

Нэг нейрон гэдэг нь хүний нэг бодол гэсэн үг биш.

Тархины нэг хэсэг гэдэг нь хүний нэг зан чанар гэсэн үг биш.

Бидний бодох, санах, анхаарах, мэдрэх зэрэг нарийн үйл явц тархины зөвхөн нэг хэсгийн ажил биш.

Олон бүтэц, систем, сүлжээ хоорондоо харилцан уялдаатай ажилласнаар эдгээр үйл явц бий болдог.

Тиймээс тархийг хэдхэн тусдаа хэсэг ажиллуулдаг энгийн машин мэтээр төсөөлөх нь бодит үйл ажиллагааг нь хэт хялбаршуулсан ойлголт болно.

03

Тэгвэл Mind гэж юу вэ?

Энд нэг нэр томьёогоо эхлээд тодруулъя.

Англи хэлний Mind гэдэг үгийг монгол хэлэнд оюун ухаан, сэтгэц, сэтгэхүй гэх мэтээр орчуулан хэрэглэдэг.

Гэхдээ эдгээр үгийн аль нь ч дангаараа Mind гэсэн өргөн ойлголтын бүх утгыг бүрэн багтааж чаддаггүй. Мөн ямар сэдэв, нөхцөлд хэрэглэж байгаагаас шалтгаалан өөр өөр утгаар ойлгогдож болно.

Mind гэдэг нь зөвхөн бодож сэтгэхийг хэлдэггүй.

Жишээ нь, бид ямар нэг зүйлийг анзаарч, санаж, мэдэрч, төсөөлж, шийдвэр гаргаж байдаг. Эдгээр нь хоорондоо ялгаатай үйл явцууд боловч Mind гэсэн өргөн ойлголтын хүрээнд авч үзэгдэж болно.

Эндээс Mind гэдэг нь зөвхөн “оюун ухаанаараа бодох” гэсэн утгаар хязгаарлагдахгүй, илүү өргөн хүрээний ойлголт болохыг харж болно.

Тиймээс Mind гэсэн өргөн ойлголтыг системтэйгээр авч үзэхэд монгол хэлний “оюун ухаан” гэдэг үгээр дангаар нь илэрхийлэх нь утгын хүрээг нь хязгаарлаж болох талтай. Яг энэ ялгааг ойлгох нь чухал.

Mind гэдэг нь өргөн хүрээний ойлголт учраас энэ сургалтад бид түүний бүх боломжит онолын утгыг хамруулан авч үзэхгүй. Харин хичээлийн агуулгатай холбоотой тодорхой утга, чиглэлийг нь авч үзнэ.

ЭНЭ СУРГАЛТЫН АЖЛЫН ТОДОРХОЙЛОЛТ

Энэ сургалтын хүрээнд Mind гэдэг үгийг хүний харилцан холбоотой сэтгэцийн болон танин мэдэхүйн дараах үйл явцуудыг хамруулсан өргөн утгаар авч үзнэ:

  • мэдрэх
  • анхаарах
  • санах
  • суралцах
  • бодох
  • сэтгэх
  • төсөөлөх
  • сэтгэл хөдлөх
  • шийдвэр гаргах
  • ухамсарлах

Үүнд бидний монгол хэлэнд “оюун ухаан” хэмээн ойлгож, нэрлэж ирсэн бодох, сэтгэх, ойлгох, эргэцүүлэх зэрэг үйл ажиллагаа ч мөн багтана.

Ингээд цаашид Mind гэдэг үгтэй таарахад энэ сургалтад ямар утгын хүрээнд хэрэглэж байгааг нь бид мэдэж авлаа.

Мөн Mind гэдэг нь тархины дотор хаа нэг газар байрладаг тусдаа эрхтэн, бүтэц, эсвэл тархины нэг хэсгийн нэр биш.

04

Mind-ийг өөр өөр салбар хэрхэн авч үздэг вэ?

Сэтгэл судлал

Хүний сэтгэцийн үйл явц, сэтгэл хөдлөл, бодол, зан үйлийг судална.

Танин мэдэхүйн шинжлэх ухаан

Анхаарал, ой санамж, суралцах, хэл, сэтгэх, шийдвэр гаргах зэрэг үйл явцыг олон салбарын мэдлэгтэй холбон судалдаг.

Neuroscience

Эдгээр үйл явц тархи болон мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаатай хэрхэн холбоотойг судална.

Философи

Mind гэж юу вэ, ухамсар гэж юу вэ, Mind ба тархи хоорондоо ямар холбоотой вэ зэрэг суурь, онолын асуултуудыг авч үздэг.

Өөрөөр хэлбэл, Mind-ийн хүрээнд авч үзэж болох олон үйл явц, асуултыг өөр өөр салбар өөр өөр өнцгөөс судалдаг.

Харин бид энэ богино сургалтаар эдгээр бүх чиглэлийг гүнзгийрүүлэн судлахгүй. Хичээлийнхээ агуулгад хэрэгтэй хэсгүүдэд анхаарлаа хандуулж, Mind-ийн талаар шинжлэх ухааны суурь ойлголтыг энгийн бөгөөд системтэйгээр авч үзнэ.

Харин consciousness буюу ухамсар, субъектив туршлага хэрхэн бий болдог тухай зарим үндсэн асуултад шинжлэх ухаан өнөөдөр ч бүрэн хариулаагүй байна.

БИД ДАРААХ ГУРВАН ЗҮЙЛИЙГ ЯЛГАЖ АВЧ ҮЗНЭ

  1. Шинжлэх ухааны нотолгоогоор сайн дэмжигдсэн зүйл
  2. Онолын тайлбар
  3. Хараахан бүрэн хариулагдаагүй асуулт

Энэ ялгаа дараагийн хичээлүүдэд ч чухал хэвээр байна.

05

Тэгвэл тархи ба Mind нэг зүйл үү?

Яг адил утгатай ойлголт биш.

Тархи бол биологийн эрхтэн. Түүний бүтэц, эсүүд, дохиолол болон олон төрлийн үйл ажиллагааг шинжлэх ухааны аргаар судалж, хэмжиж болно.

Mind гэдэг нь тархины дотор эсвэл түүний аль нэг хэсэгт байрладаг тусдаа биологийн эрхтэн, бүтэц биш.

Нөгөө талаас Mind-ийг тархинаас бүрэн хамааралгүй тусдаа зүйл гэж шинжлэх ухааны тогтсон баримт мэт тайлбарлаж бас болохгүй.

Бидний мэдрэх, анхаарах, санах, суралцах, бодох, сэтгэл хөдлөх, шийдвэр гаргах зэрэг үйл явц тархины үйл ажиллагаатай нягт холбоотойг шинжлэх ухааны өргөн хүрээний судалгаа харуулдаг.

Brain ≠ Mind Тархи ба Mind гэдэг нь нэг зүйлийн хоёр өөр нэршил биш.

Гэхдээ ялгаатай байна гэдэг нь эдгээрийг “хоорондоо холбоогүй” гэсэн үг биш. Харин өөр өөр утга, агуулгатай ойлголтыг нэг зүйл мэтээр нэрлэж болохгүй гэсэн санаа юм.

Ялгаатай ≠ Холбоогүй

06

Тархи ганцаараа, бие даан салангид ажилладаггүй

Тархи гавлын ясны дотор байрладаг боловч биеийн бусад хэсгээс тусгаарлагдан, дангаараа ажилладаггүй.

Бидний мэдрэхүйн мэдээлэл, биеийн дотоод дохио, автономит мэдрэлийн тогтолцоо, дааврын дохиолол болон гадаад орчноос ирэх мэдээлэл тархины үйл ажиллагаатай байнга харилцан уялдаатай байдаг.

Тиймээс хүний бодол, мэдрэмж, зан үйлийг “зөвхөн тархинаас” эсвэл “зөвхөн бодлоос” үүсдэг мэтээр тайлбарлах нь хангалтгүй.

Хүний бодол, мэдрэмж, зан үйл нь тархи, бие болон орчноос ирэх мэдээллийн тасралтгүй харилцан үйлчлэлтэй холбоотой.

ТархиБиеГадаад орчин

🧠 ЭНЭ ХИЧЭЭЛЭЭС АВЧ ҮЛДЭХ ГОЛ ОЙЛГОЛТУУД

Brain / Тархи
Биологийн эрхтэн.
Mind
Энэ сургалтын хүрээнд сэтгэцийн болон танин мэдэхүйн харилцан холбоотой олон үйл явцыг хамруулан авч үзэж буй өргөн ойлголт.
Consciousness / Ухамсар
Mind-тэй холбоотой боловч ижил утгатай биш.
Mindset / Сэтгэлгээний хэв маяг
Mind өөрөө биш; бидний сэтгэх, ойлгох, тайлбарлахад нөлөөлдөг тодорхой итгэл үнэмшил, хандлага, сэтгэлгээний хэв маягтай холбоотой ойлголт.
Brain ≠ Mind ≠ Consciousness ≠ Mindset Эдгээр нь хоорондоо холбоотой боловч нэг ойлголтын өөр өөр нэр биш.

🔎 ЖИЖИГ АЖИГЛАЛТ

Өнөөдөр ямар нэгэн зүйл таны анхаарлыг татах үед түр азнаад:

“Яагаад би яг үүнийг анзаарав?”

гэж өөрөөсөө асуугаарай.

Хариултыг нь олох гэж яарах хэрэггүй. Зүгээр л анзаараарай.

Учир нь дараагийн хичээл яг энэ асуултаас эхэлнэ.

ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛХичээл 2 — Анхаарал

Шинжлэх ухааны тэмдэглэл

Энэ хичээлийн тархи, мэдрэлийн сүлжээ, тархи–бие–орчны харилцан үйлчлэл болон ухамсрын талаарх суурь тайлбарыг дараах эх сурвалжуудтай тулган хянав.

Анхаарал Бид юуг анзаарч, юуг анзааралгүй өнгөрөөдөг вэ?

ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО

Энэ хичээлээр бид яагаад орчин болон биеэс ирж буй бүх мэдээллийг ижил хэмжээнд анзаардаггүй, анхаарал хэрхэн сонгомлоор чиглэдэг, мөн үүнд тархи-биеийн төлөв, тухайн мэдээллийн ялгаран тодрох шинж, зорилго, хүлээлт, өмнөх туршлага болон тархины олон тогтолцоо хэрхэн хамтран оролцдогийг суурь түвшинд ойлгоно.

Мөн RAS буюу Reticular Activating System-ийг “тархины ганц шүүлтүүр” мэтээр ойлгох түгээмэл хялбаршуулсан тайлбараас ялгаж, түүний бодит оролцоог илүү зөв хүрээнд авч үзнэ.

Хичээлийн төгсгөлд суралцагч:

  • Arousal, attention болон salience хоорондоо холбоотой боловч ялгаатай ойлголт болохыг тайлбарлана.
  • Анхаарал зөвхөн төвлөрөл эсвэл ухамсарт сонголтоор хязгаарлагдахгүйг ойлгоно.
  • Зорилго, хүлээлт, өмнөх туршлага болон тархи-биеийн төлөв анхааралд хэрхэн нөлөөлж болохыг жишээгээр тайлбарлана.
  • RAS/ARAS-ийн arousal болон сэрүүн-идэвхтэй төлөвт оролцох үүргийг анхаарлын механизмаас ялгана.
  • “RAS бол тархины ганц шүүлтүүр” гэсэн хялбаршуулсан тайлбарын хязгаарыг танина.

01

Бид яагаад бүх зүйлийг анзаардаггүй вэ?

Өглөөнөөс орой хүртэл бидний эргэн тойронд маш олон зүйл зэрэгцэн өрнөж байдаг.

Бид дуу чимээ сонсоно. Хөдөлгөөн харна. Биеийнхээ байрлал, халуун хүйтэн, хүрэлцэх мэдрэмжийг хүлээн авна. Орчин тойрны үнэр, гэрэл, хүмүүсийн нүүрний хувирал, яриа зэрэг олон төрлийн мэдээлэл бидэнд тасралтгүй хүрч байдаг.

Гэхдээ нэг сонирхолтой зүйл бий.

Бидэнд маш их мэдээлэл хүрч байдаг ч бүгдийг нь ижил хэмжээнд анзаардаггүй.

Жишээ нь, та хүн ихтэй газар хэн нэгэнтэй ярилцаж байна гэж бодъё.

Эргэн тойронд олон хүний яриа, хөдөлгөөн, янз бүрийн дуу чимээ байсаар байна. Гэсэн ч та ярилцаж буй хүнийхээ ярианд анхаарлаа төвлөрүүлж чадна. Гэтэл хаа нэгтээ таны нэрийг дуудахад анхаарал тань тэр зүг рүү шилжиж болох юм.

Эсвэл та тодорхой загварын машин сонирхож эхэлсний дараа өмнө нь бараг анзаардаггүй байсан тэр загварын машинууд гудамжинд “гэнэт олширсон” мэт санагдаж болно.

Мэдээж машинууд гэнэт олширсон гэсэн үг биш.

Тухайн машин таны зорилго, сонирхолтой холбоотой болсноор тэр мэдээлэл танд илүү хамааралтай болж, анхааралд өртөх магадлал нь нэмэгдэж болно. Өмнө нь тухайн машинууд орчинд байсан ч та тэдгээрт ижил хэмжээнд анхаарал хандуулдаггүй байсан байж болно.

Өөрчлөгдсөн зүйл нь заавал гадаад орчин биш — таны анхаарлын чиглэл, тухайн мэдээллийн танд хамааралтай байдал өөрчлөгдсөн байж болно.

  • Яагаад зарим мэдээлэл бусдаасаа илүү тодорч анзаарагддаг вэ?
  • Анхаарал юунд чиглэхэд юу нөлөөлдөг вэ?
  • RAS энд яг ямар оролцоотой вэ?

Эдгээр асуултад хариулахын тулд хоорондоо холбоотой боловч ижил биш гурван ойлголтыг ялгаж авъя.

Arousal ≠ Attention ≠ Salience

02

Arousal — мэдээлэл хүлээн авч боловсруулахад бэлэн байх төлөв

Анхаарал хэвийн, тогтвортой ажиллахад тархи-бие тухайн мэдээллийг хүлээн авч, боловсруулахад тохирсон arousal-ийн төлөвтэй байх нь чухал.

Neuroscience-д arousal гэдэг ойлголт нь тархи, биеийн идэвхжил болон мэдээлэлд хариу өгөх бэлэн байдлын түвшинтэй холбоотой.

Энд arousal гэдэг нь зөвхөн сэтгэл хөдлөх, догдлох, эсвэл хэт идэвхжих гэсэн утга биш.

ЭНГИЙНЭЭР ХЭЛБЭЛ

Тархи сэрүүн, идэвхтэй бөгөөд мэдээлэл хүлээн авч, боловсруулж, хариу үйлдэл үзүүлэхэд бэлэн байх физиологийн төлөвтэй arousal холбоотой.

Энд “сэрүүн” гэдэг нь зөвхөн “унтаагүй байна” гэсэн утгаар хэрэглэгдээгүй. Мөн “идэвхтэй” гэдэг нь хэт сэрэлтэй, хэт идэвхжсэн гэсэн үг биш.

Харин тархи-бие тухайн нөхцөлд мэдээлэл хүлээн авч, боловсруулж, шаардлагатай үед хариу үйлдэл үзүүлэхэд бэлэн байх ерөнхий төлөвийг ойлгож байна.

  • Гүн нойронд байх үед гаднах мэдээлэлд хариу өгөх байдал харьцангуй буурна.
  • Сэрэхэд тархи-биеийн төлөв өөрчлөгдөж, орчны мэдээллийг хүлээн авч боловсруулах боломж нэмэгдэнэ.
  • Хүн маш их ядарсан, нойрмог үед сэрүүн байсан ч анхаарлаа тогтвортой барихад хүндрэлтэй байж болно.
Arousal ≠ Attention Arousal нь attention өөрөө биш. Харин анхаарлын үйл ажиллагааг дэмждэг физиологийн суурь нөхцөлүүдийн нэг юм.

03

Attention — анхаарал хэрхэн сонгомлоор ажилладаг вэ?

Бид мэдээлэл хүлээн авч боловсруулахад бэлэн байсан ч орчин болон биеэс ирж буй бүх мэдээллийг ижил хэмжээнд боловсруулж, бүгдэд нь зэрэг анхаарлаа хандуулж чаддаггүй. Энд attention буюу анхаарал чухал үүрэгтэй.

Анхаарал гэдэг нь зөвхөн “сайн төвлөрөх” гэсэн үг биш.

Neuroscience болон cognitive science-д attention гэдэг нь зарим мэдээлэлд боловсруулалтын давуу байдал олгох сонгомол үйл явцуудыг хамруулсан өргөн ойлголт юм.

Яриа сонсох

Нэг хүний ярианд анхаарлаа чиглүүлэх.

Ном унших

Уншиж буй мөр, утга санаанд төвлөрөх.

Замын хөдөлгөөн

Орчны өөрчлөлт, хөдөлгөөнд анхаарах.

Биеийн дохио

Бие дотор мэдрэгдсэн өөрчлөлтийг гэнэт анзаарах.

Гэхдээ анхаарал зөвхөн бид “Би одоо үүнд анхаарна” гэж зориудаар шийдсэн үед ажилладаггүй.

Заримдаа бид зорилготойгоор анхаарлаа чиглүүлнэ. Харин зарим үед гэнэтийн чанга дуу, хурдан хөдөлгөөн, шинэ эсвэл тухайн мөчид бидэнд хамааралтай мэдээлэл анхаарлыг өөртөө татаж болно.

Анхаарал = зөвхөн төвлөрөл биш.

Анхаарал = зөвхөн ухамсарт сонголт ч биш.

Анхааралд зорилго, өмнөх туршлага, тухайн мэдээллийн шинж чанар, юу гарч ирэхийг урьдчилан хүлээж байгаа байдал болон тухайн үеийн тархи-биеийн төлөв зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлж болно.

04

Salience — анхаарал татахуйц ялгаран тодрох шинж

Та олон хүнтэй өрөөнд сууж байтал хаа нэгтээ шил хагарах чимээ гарлаа гэж бодъё. Та тэр чимээнд анхаарлаа зориудаар чиглүүлэхээр урьдчилан шийдээгүй. Гэсэн ч бусад дуу чимээний дундаас тэр чимээ гэнэт ялгаран тодорч, анхаарал тань тэр зүг рүү шилжиж болно.

Salience гэдэг нь тухайн мэдээлэл, өдөөлт эсвэл онцлог шинж бусад мэдээллийн дундаас анхаарал татахуйц ялгаран тодорч, анхаарал болон мэдээлэл боловсруулах үйл явцад давуу байдал олж авахтай холбоотой шинж юм.

МЭДЭЭЛЭЛ ИЛҮҮ SALIENT БОЛОХОД

  • шинэ эсвэл гэнэтийн байх,
  • тод эсвэл хүчтэй байх,
  • хөдөлгөөнтэй байх,
  • тухайн үеийн зорилготой холбоотой байх,
  • өмнөх туршлагаас шалтгаалан бидэнд хамааралтай байх,
  • сэтгэл хөдлөл эсвэл биологийн хэрэгцээтэй холбоотой байх
Salient ≠ “хамгийн чухал” Анхаарал хамгийн түрүүнд татсан зүйл заавал хамгийн үнэн, хамгийн чухал эсвэл хамгийн хэрэгтэй мэдээлэл биш.

Salience нь анхааралд нөлөөлж болно. Харин анхаарлыг ганцаараа тодорхойлдог механизм биш.

Жижиг нэмэлт ойлголт

Ялангуяа суралцах үед тод ялгарсан нэг шинж анхаарлыг илүү татсанаар тухайн зүйлийг хэрхэн таньж, ангилж, ойлгоход нөлөөлж болно.

Анхаарал татсан шинж ≠ заавал хамгийн зөв ялгах шинж

05

RAS — “тархины шүүлтүүр” гэж ойлгох нь хангалттай юу?

RAS-ийн талаар self-development, coaching болон олон нийтийн контентод “RAS бол тархины шүүлтүүр” гэсэн тайлбар түгээмэл тааралддаг.

ЗҮЙРЛЭЛ БА БИОЛОГИЙН ТАЙЛБАР

“RAS бол тархины шүүлтүүр” гэдэг нь ойлгоход хялбар зүйрлэл боловч RAS-ийн биологийн бүрэн тодорхойлолт биш.

RAS/ARAS болон ascending arousal systems нь сэрүүн-идэвхтэй төлөв, arousal болон тархины өргөн хүрээний идэвхжлийг дэмжихэд оролцоно. Эдгээр тогтолцоо мэдээллийн боловсруулалтад нөлөөлж болох боловч бүх мэдээллийг ганцаараа шүүн, юунд анхаарахыг шийддэг нэг төв биш.

Reticular Activating System — RAS, мөн Ascending Reticular Activating System — ARAS гэсэн нэршлүүдийг тархины сэрүүн, идэвхтэй төлөв, arousal болон мэдээлэл боловсруулахад бэлэн байх физиологийн нөхцөлтэй холбоотой тогтолцоог тайлбарлахад хэрэглэж ирсэн.

Орчин үеийн neuroscience-д эдгээр үйл ажиллагааг ганц жижиг “RAS төв” бүхэлд нь удирддаг гэж үзэхээс илүүтэй, хоорондоо харилцан үйлчилдэг олон ascending arousal systems-ийн хүрээнд авч үздэг.

RAS/ARAS → сэрүүн-идэвхтэй суурь төлөвийг дэмжинэ.

RAS/ARAS ≠ Attention

“Тархины шүүлтүүр” = сургалтын зүйрлэл, биологийн бүрэн тайлбар биш.

Юу анхааралд өртөхөд мэдрэхүйн мэдээлэл, анхаарлын сүлжээнүүд, salience, зорилго, хүлээлт, өмнөх туршлага болон тухайн үеийн тархи-биеийн төлөв зэрэг олон хүчин зүйл харилцан нөлөөлж болно.

Хялбаршуулсан тайлбар ойлгоход тусалж болно. Харин хялбаршуулсан тайлбарыг биологийн бүх механизм гэж ойлгож болохгүй.

06

Зорилго, хүлээлт, өмнөх туршлага

Анхаарал зөвхөн гаднаас ирсэн хамгийн хүчтэй эсвэл хамгийн тод мэдээлэл рүү автоматаар шилждэггүй. Бидний юу хийж байгаа, юу хайж байгаа, юу гарч ирэхийг урьдчилан хүлээж байгаа, мөн өмнө нь юу сурч таньж мэдсэн зэрэг нь аль мэдээлэл анхааралд илүү өртөхөд нөлөөлж болно.

GOAL · ЗОРИЛГО

Та хүн ихтэй зогсоолоос өөрийн машинаа хайж байна гэж бодъё. Тэнд олон машин байгаа ч та бүгдийг нь ижил хэмжээнд шалгах шаардлагагүй. Машиныхаа өнгө, хэлбэр, хаана байрлуулснаа санаж байгаа зэрэг мэдээлэл тухайн мөчид таны хайлтыг чиглүүлэхэд тусална.

Би одоо юуг хайж байна вэ?

EXPECTATION · ХҮЛЭЭЛТ

Энэ хичээлд хүлээлт гэдэг үгийг хүсэл, найдвар гэсэн өргөн утгаар хэрэглээгүй. Харин тухайн нөхцөлд ямар мэдээлэл гарч ирж болохыг урьдчилан хүлээж байгаа байдал гэсэн утгаар авч үзэж байна.

Бид тодорхой мэдээлэл гарч ирнэ гэж урьдчилан хүлээж байгаа үед тархи тухайн мэдээллийг анзаарах, боловсруулахад илүү бэлэн байж болно. Утасны дуудлага хүлээж байхдаа утасныхаа дууг, эсвэл найзыгаа хүлээж байхдаа түүний царай, хувцас, танил хөдөлгөөнийг анзаарах боломж нэмэгдэж болно.

Ямар мэдээлэл гарч ирж болохыг би урьдчилан хүлээж байна вэ?

PREVIOUS EXPERIENCE · ӨМНӨХ ТУРШЛАГА

Бид өмнө нь сурсан, олон удаа харсан, сонссон эсвэл таньж мэдсэн мэдээлэлтэй дахин таарахад түүнийг илүү хурдан таних боломжтой.

Туршлагатай сувилагч өвчтөнийг ажиглахдаа бусад хүн анзаараагүй жижиг өөрчлөлтийг хурдан анзаарч болно. Энэ нь заавал түүний харааны мэдрэх чадвар бусдынхаас илүү гэсэн үг биш. Харин өмнөх суралцсан мэдлэг, давтагдсан туршлага, танил болсон шинжүүд нь тухайн мэдээллийг таньж, анхааралд оруулахад нөлөөлж болно.

Би өмнө нь юуг сурч, таньж мэдсэн бэ?
Илүү их анзаарах ≠ Илүү их бий болсон Анхааралд илүү олон удаа өртөж эхэлсэн нь тухайн зүйл гадаад орчинд заавал олширсон гэсэн үг биш.

07

Одоо бүгдийг нь хооронд нь холбоод харъя

Хичээл 1-ийн төгсгөлд бид “Яагаад би яг үүнийг анзаарав?” гэсэн асуулт үлдээсэн. Одоо энэ асуултад ганцхан шалтгаанаар хариулж болохгүйг бид ойлгож эхэллээ.

ArousalТархи-бие тухайн үед мэдээлэл хүлээн авч, боловсруулахад хэр бэлэн төлөвт байна вэ?
Attention / АнхааралАль мэдээлэл боловсруулалтын давуу байдал авч байна вэ?
SalienceЯмар мэдээлэл бусдын дундаас анхаарал татахуйц ялгаран тодорч байна вэ?
Goal / ЗорилгоБи тухайн үед юуг хайж байна вэ?
Expectation / ХүлээлтБи ямар мэдээлэл гарч ирж болохыг урьдчилан хүлээж байна вэ?
Previous ExperienceБи өмнө нь юуг сурч, таньж мэдсэн бэ?

Мөн эдгээр үйл явц явагдах физиологийн нөхцөлийг дэмжихэд RAS/ARAS болон ascending arousal systems оролцоно.

🧠 ЭНЭ ХИЧЭЭЛЭЭС АВЧ ҮЛДЭХ ГОЛ ОЙЛГОЛТУУД

Arousal ≠ Attention ≠ Salience Эдгээр нь хоорондоо холбоотой боловч нэг үйл явцын өөр өөр нэр биш.
RAS/ARAS
Сэрүүн-идэвхтэй төлөв, arousal болон мэдээлэл боловсруулахад бэлэн байх физиологийн нөхцөлийг дэмжихэд оролцоно.
RAS/ARAS ≠ Attention
Юунд анхаарахыг ганцаараа шийддэггүй.
“Тархины шүүлтүүр”
Ойлгоход туслах зүйрлэл байж болох ч биологийн бүрэн тайлбар биш.
Илүү их анзаарах
Тухайн зүйл гадаад орчинд илүү их бий болсон гэсэн үг биш.

Нэг өгүүлбэрээр

Бид юуг анзаарах нь ганц системийн шийдвэр биш; тархи-биеийн төлөв, мэдрэхүйн мэдээлэл, анхаарлын үйл явц, salience, зорилго, хүлээлт, өмнөх туршлага болон олон мэдрэлийн тогтолцооны харилцан ажиллагаатай холбоотой.

🔬 SCIENTIFIC GLOSSARY · ШИНЖЛЭХ УХААНЫ НЭР ТОМЬЁО

Arousal
Тархи-биеийн идэвхжил болон мэдээлэлд хариу өгөх бэлэн байдлын түвшинтэй холбоотой өргөн ойлголт.
Attention · Анхаарал
Зарим мэдээлэлд боловсруулалтын давуу байдал олгох сонгомол үйл явцуудын өргөн ойлголт.
Salience
Мэдээлэл, өдөөлт эсвэл онцлог шинж бусад мэдээллийн дундаас ялгаран тодорч, анхаарал болон мэдээлэл боловсруулах үйл явцад давуу байдал олж авахтай холбоотой шинж.
RAS
Түүхэн болон сургалтын материалд өргөн хэрэглэгддэг нэршил. Arousal, сэрүүн-идэвхтэй төлөв болон мэдээлэл боловсруулахад бэлэн байх физиологийн нөхцөлтэй холбоотой тогтолцоог тайлбарлахад хэрэглэж ирсэн.
ARAS
Тархины ишнээс дээш чиглэсэн, сэрүүн-идэвхтэй төлөв болон arousal-ийг дэмжих зам, тогтолцоог илүү тодорхойлон нэрлэхэд хэрэглэгддэг нэршил.
Ascending arousal systems
Орчин үеийн neuroscience-д arousal болон сэрүүн-идэвхтэй төлөвийг ганц төвийн үйл ажиллагаагаар бус, харилцан үйлчилдэг олон мэдрэлийн зам, тогтолцооны хүрээнд авч үзэхэд хэрэглэгддэг өргөн нэршил.
Goal · Зорилго
Тухайн мөчид юу хийх, юу хайх, юунд чиглэж байгаатай холбоотой.
Expectation · Хүлээлт
Энэ хичээлд хүсэл, найдвар гэсэн утгаар биш; тухайн нөхцөлд ямар мэдээлэл гарч ирж болохыг урьдчилан хүлээж буй байдал гэсэн утгаар хэрэглэгдэнэ.

🔎 ЖИЖИГ АЖИГЛАЛТ

Өнөөдөр ямар нэг зүйл таны анхаарлыг татах үед:

“Яагаад би яг үүнийг анзаарав?”

гэж дахин асуугаарай. Гэхдээ энэ удаа хариултыг ганцхан RAS-аас хайхгүй.

  • Энэ зүйл өөрөө бусдаасаа тод ялгарсан уу?
  • Би үүнийг хайж байсан уу?
  • Гарч ирэхийг нь урьдчилан хүлээж байсан уу?
  • Надад өмнөх туршлагаас танил байсан уу?
  • Миний анхаарал өмнө нь хаашаа чиглэж байсан бэ?

Хариултыг бүгдийг нь олох шаардлагагүй. Зүгээр л анхаарал хэрхэн шилжиж байгааг анзаараарай.

ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛХичээл 3 — Тайлбар

Шинжлэх ухааны тэмдэглэл

Энэ хичээлийн arousal, attention болон RAS/ARAS-ийн талаарх тайлбарыг дараах тойм, судалгааны эх сурвалжуудтай тулган хянав.

Тайлбар Анзаарсан зүйл ба түүнийг юу гэж ойлгосон нь

ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО

Энэ хичээлээр бид анзаарсан мэдээлэл болон түүнийг юу гэж ойлгосон нь хоорондоо холбоотой боловч яг ижил зүйл биш гэдгийг авч үзнэ.

Мөн өмнөх мэдлэг, тухайн үеийн нөхцөл байдал, хүлээлт болон бидэнд байгаа мэдээлэл бүрэн эсэх нь аливаа зүйлд ямар утга өгч ойлгоход хэрхэн нөлөөлж болохыг суурь түвшинд харна.

Хичээлийн төгсгөлд суралцагч:

  • Анзаарсан мэдээлэл болон түүнд өгсөн тайлбараа ялган харна.
  • Өмнөх мэдлэг, туршлага, нөхцөл байдал болон хүлээлт ойлголтод нөлөөлж болохыг тайлбарлана.
  • Бүрэн бус мэдээлэлд тулгуурласан ойлголт заавал бодит байдлын бүрэн дүр зураг биш гэдгийг танина.
  • Өөрийн ойлголтыг үгүйсгэхгүйгээр нэмэлт мэдээлэлд нээлттэй байна.
  • Sensation, Perception болон Interpretation гэсэн ойлголтуудын суурь ялгаа, холбоог тодорхойлно.

01

Өмнөх хичээлээс энд ирэх нь

Өмнөх хичээлээр бид эргэн тойронд байгаа бүх мэдээлэл бидний анхааралд ижил хэмжээгээр өртдөггүй бөгөөд анхаарал тодорхой мэдээлэл рүү чиглэж болохыг авч үзсэн.

Харин одоо дараагийн асуултыг харъя:

“Би ямар нэг зүйлийг анзаарлаа.

Харин анзаарсан зүйлээ би юу гэж ойлгов?”

Энэ хоёр үргэлж нэг зүйл биш.

02

Анзаарсан зүйл ≠ Түүнийг юу гэж ойлгосон

Бид ямар нэг зүйл харж, сонсож эсвэл өөр байдлаар анзаарч болно.

Гэхдээ анзаарсан мэдээллээ ойлгоход бидний өмнөх туршлага, мэдлэг, тухайн үеийн нөхцөл байдал болон хүлээлт нөлөөлж болно.

Аливаа зүйлийн талаар өмнө нь мэдэж байсан зүйлс маань анзаарсан мэдээллээ таньж, ойлгоход тусалдаг.

Мөн ижил эсвэл төстэй мэдээллийг тухайн үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөр өөрөөр ойлгох тохиолдол бий.

Ялангуяа мэдээлэл тодорхой бус үед бидний урьдчилан хүлээж байгаа зүйл аль тайлбар илүү боломжтой мэт санагдахад нөлөөлж болно.

Хүлээлт ≠ Бодит байдлын баталгаа Хүлээлт ойлголтод нөлөөлж болно. Харин бодит байдлыг дангаараа тодорхойлохгүй.

03

Мэдээлэл бүрэн биш үед

Бидэнд аливаа үйл явдлын бүх мэдээлэл үргэлж байдаггүй.

Ажиглагдсан мэдээлэл тодорхой бус эсвэл бүрэн биш үед тухайн үйл явдлыг нэгээс олон байдлаар ойлгох боломжтой.

Заримдаа бид дутуу байгаа хэсгийг боломжит таамаглал, өмнөх мэдлэг болон тухайн үеийн нөхцөлд тулгуурлан нөхөж ойлгодог.

Бүрэн зөв

Бодит үйл явдалтай сайн нийцэж болно.

Зарим талаар зөв

Зарим хэсэг нь нийцэж, зарим мэдээлэл дутуу байж болно.

Буруу

Нэмэлт мэдээлэл өмнөх ойлголтыг өөрчилж болно.

Энэ нь өөрийн ойлголтыг үгүйсгэх тухай биш. Харин тухайн ойлголт ямар мэдээлэлд тулгуурлан бий болсныг анзаарах тухай юм.

Анзаарснаа үгүйсгэхгүй.

Ойлгосноо шууд батлагдсан үнэн гэж үзэхгүй.

Шаардлагатай үед нэмэлт мэдээлэлд нээлттэй байна.

04

Жишээ — Туяа

ТУЯА ТАНД:

“Тэр намайг хайхарсангүй.”

гэж хэллээ гэж бодъё.

Энэ өгүүлбэр нь зөвхөн ажиглагдсан мэдээлэл биш. Туяагийн тухайн үйл явдалд өгсөн тайлбарыг мөн агуулж байна.

Гэхдээ бид одоогоор:

  • Яг юу болсон бэ?
  • Туяа юу харсан эсвэл сонссон бэ?
  • Нөгөө хүн яг юу хийсэн эсвэл хийгээгүй вэ?
  • Ямар нөхцөл байдал байсан бэ?
  • Туяа ажигласан зүйлдээ ямар утга өгсөн бэ?

гэдгийг бүрэн мэдэхгүй.

Бидэнд одоогоор байгаа зүйл бол Туяагийн тухайн үйл явдлыг ойлгосон ойлголт юм.

Түүний ойлголт зөв байж болно. Зарим талаар зөв байж болно. Эсвэл буруу байж болно. Гэхдээ нэмэлт мэдээлэлгүйгээр аль нэгийг нь батлах шаардлагагүй.

Энэ хичээлийн дадлага бол хэн зөв, хэн буруу болохыг шийдэх биш.

АЖИГЛАЛТЮу анзаарагдсан бэ?
ТАЙЛБАРТүүнийг юу гэж ойлгосон бэ?

Эдгээр хоёр зүйлийг ялгаж харж сурах нь энэ хичээлийн дадлагын эхлэл юм.

05

Scientific Glossary | Шинжлэх ухааны нэр томьёо

01SensationМэдрэхүйн мэдээлэл хүлээн авах
02PerceptionХүртэхүй
03InterpretationТайлбарлан ойлгох
Sensation — Мэдрэхүйн мэдээлэл хүлээн авах
Мэдрэхүйн тогтолцоо гадаад орчин болон биеэс ирэх өдөөлтийн мэдээллийг илрүүлэн, мэдрэлийн тогтолцоогоор дамжуулахтай холбоотой үйл явц.
Perception — Хүртэхүй
Мэдрэхүйн тогтолцоогоор хүлээн авсан мэдээллийг тархи боловсруулж, зохион байгуулснаар тухайн зүйл, үйл явдлыг таньж ойлгоход оролцдог танин мэдэхүйн үйл явц.
Interpretation — Тайлбарлан ойлгох
Анзаарсан эсвэл хүртэн боловсруулсан мэдээлэл ямар утгатай байж болохыг тухайн нөхцөл, мэдлэг болон туршлагатай холбон ойлгох үйл явц.

ЧУХАЛ ХЯЗГААР

Эдгээр ойлголт хоорондоо холбоотой боловч яг ижил утгатай биш. Гэхдээ sensation, perception болон interpretation нь бодит амьдрал дээр хоорондоо огт холбоогүй, хатуу тусгаарлагдсан гурван шат мэт ажилладаггүй.

Ялангуяа perception өөрөө мэдээллийг зохион байгуулах, таних, утга учиртай болгох үйл явцыг тодорхой хэмжээнд агуулж болно.

Энэ сургалтад бид өөрийн ажигласан зүйл болон түүнд өгсөн утга, тайлбарыг ялган харах дадлыг ойлгомжтой болгохын тулд Interpretation гэдэг нэрийг тусад нь хэрэглэж байна.

🧠 ГОЛ САНАА · TAKEAWAY

Би ямар нэг зүйлийг анзаарсан байж болно.

Тэгээд түүнийг тодорхой нэг байдлаар ойлгосон байж болно.

Гэхдээ миний ойлгосон зүйл яг юу болсон тухай бодит байдлын бүрэн дүр зурагтай заавал адил байх албагүй.

Анзаарснаа үгүйсгэхгүй.

Ойлгосноо шууд батлагдсан үнэн гэж үзэхгүй.

Нэмэлт мэдээлэлд нээлттэй байна.

🔎 ЖИЖИГ АЖИГЛАЛТ

Өнөөдөр ямар нэг зүйл таны анхаарлыг татаж, та түүнийг тодорхой нэг байдлаар ойлгосон үед өөрөөсөө хоёр тусдаа асуулт асуугаарай:

“Би яг юу анзаарав?”
“Би түүнийг юу гэж ойлгов?”

Хариултаа өөрчлөх гэж яарах хэрэггүй.

Зүгээр л ажиглалт болон түүнд өгсөн тайлбараа ялгаж хараарай.

➡️ ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛ РҮҮ

Бид анзаарсан зүйлээ хэрхэн ойлгож болохыг харлаа.

Харин ижил төстэй ойлголт, тайлбар эсвэл хариу үйлдэл дахин дахин давтагдвал юу болох вэ?

Давтагдсан зүйл яагаад бидэнд улам танил болж болох вэ?

Дараагийн Хичээл 4 — Pattern / Хэв маяг хэсэгт давтагдсан туршлага, суралцах үйл явц болон танил хэв маяг хэрхэн хоорондоо холбоотой байж болохыг авч үзнэ.

ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛХичээл 4 — Pattern / Хэв маяг

Шинжлэх ухааны тэмдэглэл

Энэ хичээлийн context, өмнөх туршлага, хүлээлт болон тодорхой бус мэдээллийн ойлголтод үзүүлэх нөлөөг дараах эх сурвалжуудтай тулган хянав.

Pattern / Хэв маяг Давталт хэрхэн танил хэв маягийг бүрдүүлж болох вэ?

ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО

Энэ хичээлээр бид зарим мэдээлэл, тайлбар, үйлдэл болон хариу үйлдэл дахин давтагдах явцдаа хэрхэн танил болж болох, өмнөх суралцах туршлага нь дараагийн удаагийн боловсруулалт болон хариу үйлдэлд хэрхэн нөлөөлж болохыг суурь түвшинд авч үзнэ.

Мөн Pattern / Хэв маяг болон Habit / Зуршил, дадал нь хоорондоо холбоотой байж болох боловч заавал ижил ойлголт биш гэдгийг ялгаж харна.

Хичээлийн төгсгөлд суралцагч:

  • Давтагдсан туршлага хэрхэн танил болж болохыг суурь түвшинд тайлбарлана.
  • Pattern / Хэв маяг болон Habit / Зуршил, дадал-ыг нэг ойлголт гэж үзэхгүй.
  • Нөхцөл болон дохио өмнөх суралцах туршлагатай холбогдож болохыг танина.
  • Хариу үйлдлийн дараах үр дүн цаашдын суралцах үйл явцад нөлөөлж болохыг ойлгоно.
  • Нейропластик чанарыг “тархийг шууд дахин программчлах” гэсэн хэт хялбаршуулсан ойлголтоос ялгана.

01

Өмнөх хичээлээс энд ирэх нь

Өмнөх хичээлээр бид хоёр тусдаа асуултыг ялгаж харахыг авч үзсэн:

АЖИГЛАЛТБи юу анзаарав?
ТАЙЛБАРБи түүнийг юу гэж ойлгов?

Харин ижил төстэй ойлголт, тайлбар, үйлдэл эсвэл хариу үйлдэл дахин дахин илэрвэл юу болох вэ?

Давтагдсан зүйл яагаад

бидэнд улам танил болж болох вэ?

Эндээс бид Pattern / Хэв маяг гэсэн ойлголт руу орно.

02

Давталт ба танил болох

Дахин давтагдсан зүйл бидэнд танил болж болно.

Өмнөх суралцах туршлага нь дараагийн удаа ижил эсвэл төстэй нөхцөлтэй таарахад мэдээллийг хэрхэн боловсруулах, юуг хүлээх, ямар хариу үйлдэл илрэхэд нөлөөлж болно.

Тиймээс давталт гэдэг нь зүгээр л “яг ижил зүйл дахин боллоо” гэсэн үг биш. Өмнөх туршлага дараагийн удаагийн боловсруулалт болон хариу үйлдэлд оролцож болно.

Давтагдсан зүйл танил болж болно.

Танил болсон зүйл дахин илрэхэд илүү хялбар байж болно.

Гэхдээ танил болсон нь өөрчлөгдөх боломжгүй гэсэн үг биш.

Мөн давталт болгон ижил нөлөө үзүүлэхгүй. Давталтын хэлбэр, нөхцөл, анхаарал, тухайн үйлдлийн дараах үр дүн болон бусад хүчин зүйл суралцах үйл явцад нөлөөлж болно.

Давталт ≠ Заавал тогтсон хэв маяг Давталт нөлөөлж болно. Харин үр дүн нь бүх нөхцөлд ижил байх албагүй.

03

Pattern / Хэв маяг гэж юуг хэлж байна вэ?

ЭНЭ СУРГАЛТАД ХЭРЭГЛЭХ АЖЛЫН ОЙЛГОЛТ

Энэ сургалтад Pattern / Хэв маяг гэдгийг тодорхой нөхцөл, мэдээлэл, тайлбар, үйлдэл эсвэл хариу үйлдэл хоорондын холбоо давтагдан, танил хэлбэрээр дахин илрэхийг нэрлэх ажлын ойлголт болгон хэрэглэнэ.

Энэ нь pattern гэдэг үгийн шинжлэх ухаан болон өдөр тутмын хэлний бүх хэрэглээнд “хэв маяг” гэсэн орчуулга заавал тохирно гэсэн үг биш.

Зарим хэв маяг олон дахин давтагдаж, танил болсон учраас дараа дахин илрэхэд илүү хялбар байж болно. Гэхдээ танил болсон хэв маяг заавал төрөлхийн эсвэл өөрчлөгдөх боломжгүй гэсэн үг биш.

Pattern / Хэв маяг ≠ Habit / Зуршил, дадал Хоорондоо холбоотой байж болно. Харин нэг ойлголтын хоёр нэр биш.

Зарим хэв маяг зан үйлийн зуршил хэлбэрээр илэрч болно. Харин давтагдсан хэв маяг болгон заавал зуршил болдоггүй. Хэв маяг гэдэг нь тайлбар, анхаарлын чиглэл, бодол, үйлдэл болон хариу үйлдлийн илүү өргөн хүрээг хамруулж болно.

Харин Habit / Зуршил, дадал гэдэг нь суралцах туршлагын явцад тодорхой нөхцөл эсвэл дохиотой холбогдон, харьцангуй автоматаар илрэх боломжтой зан үйлийн хариу үйлдлийг хэлнэ.

04

Нөхцөл ба дохио

Өмнөх туршлага зөвхөн тухайн үйлдэлтэй холбоотой байдаггүй. Тухайн үед байсан нөхцөл болон дохио ч суралцах үйл явцын нэг хэсэг болж болно.

Өмнө нь олон удаа давтагдсан нөхцөл эсвэл дохио дахин тохиолдоход түүнтэй холбоотой танил хариу үйлдэл дахин илрэхэд нөлөөлж болно.

Жишээ

Утасны мэдэгдлийн танил дуу сонсогдоход утсаа шалгах хүсэл эсвэл үйлдэл хурдан илэрч болно.

Энэ тохиолдолд мэдэгдлийн дуу нь өмнөх суралцсан туршлагатай холбоотой Cue / Дохио, сэжүүр байж болно.

Энэ нь тухайн дохио биднийг “удирдаж байна” гэсэн үг биш. Харин өмнөх суралцах туршлага одоогийн хариу үйлдэлд нөлөөлж болохыг харуулж байна.

05

Үр дүнгээс суралцах

Хариу үйлдлийн дараа юу болсон нь ч суралцах үйл явцын нэг хэсэг болж болно.

Хариу үйлдлийн дараах үр дүн нь тухайн үйлдэл ямар утгатай байсан, юу авчирсан болон дараа дахин сонгогдох боломжид нөлөөлөх мэдээлэл болж болно.

Нөхцөл / Дохио Танил холбоо эсвэл хариу үйлдлийн хэв маяг Үр дүн Үр дүнгээс суралцах Дараагийн удаагийн боловсруулалт, сонголт эсвэл хариу үйлдэл

ЧУХАЛ ХЯЗГААР

Энэ нь тархинд яг ийм дарааллаар ажилладаг нэг тогтсон цикл гэсэн үг биш. Харин нөхцөл, хариу үйлдэл, үр дүн болон суралцах үйл явц хоорондоо хэрхэн холбоотой байж болохыг ойлгоход ашиглаж буй энгийн зураглал юм.

06

Neuroplasticity энд ямар холбоотой вэ?

Тархи, мэдрэлийн тогтолцоо туршлага болон суралцах үйл явцад дасан зохицож, өөрчлөгдөх чадвартай. Энэ өргөн чадварыг нейропластик чанар / Neuroplasticity гэсэн ойлголттой холбон авч үздэг.

Энэ нь:

❌ “Давтсан бүх зүйл тархинд тогтмол зам үүсгэнэ.”

❌ “Нэг шинэ бодол тархийг шууд дахин программчилна.”

гэсэн үг биш.

Харин туршлага хуримтлуулах, суралцах, дадлага хийх болон орчны өөрчлөлтөд дасан зохицох явцад мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаа, холбоосын хүч, зохион байгуулалт, зарим тохиолдолд бүтцэд өөрчлөлт явагдаж болохыг илэрхийлсэн өргөн ойлголт юм.

Суралцах явцад мэдрэлийн эсүүдийн хоорондын холбооны идэвхжил, хүч болон зохион байгуулалт өөрчлөгдөж болно. Зарим нөхцөлд бүтцийн өөрчлөлт ч ажиглагдаж болно. Эдгээр өөрчлөлт нь туршлагаас суралцах, дасан зохицох үйл явцын нэг хэсэг байж болно.

07

Scientific Glossary | Шинжлэх ухааны нэр томьёо

Pattern / Хэв маяг
Энэ сургалтад тодорхой нөхцөл, мэдээлэл, тайлбар, үйлдэл эсвэл хариу үйлдэл хоорондын холбоо давтагдан, танил хэлбэрээр дахин илрэхийг нэрлэхэд хэрэглэж буй ажлын ойлголт.
Cue / Дохио, сэжүүр
Өмнөх суралцсан туршлагатай холбоо бүхий мэдээлэл эсвэл нөхцөл бөгөөд танил болсон хариу үйлдэл дахин илрэхэд нөлөөлж болно.
Habit / Зуршил, дадал
Суралцах туршлагын явцад тодорхой нөхцөл эсвэл дохиотой холбогдон, харьцангуй автоматаар илрэх боломжтой зан үйлийн хариу үйлдэл.
Нейропластик чанар / Neuroplasticity
Туршлага, суралцах, дадлага болон орчны өөрчлөлтийн нөлөөгөөр мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаа, холбоосын хүч, зохион байгуулалт, зарим тохиолдолд бүтцэд өөрчлөлт явагдах чадвар.

🧠 ГОЛ САНАА · TAKEAWAY

Дахин давтагдсан туршлага тархи, мэдрэлийн тогтолцооны суралцах үйл явцад нөлөөлж болно. Давтагдах явцад зарим Pattern / Хэв маяг бидэнд танил болж, дахин илрэхэд илүү хялбар байж болно.

Гэхдээ танил болсон хэв маяг заавал төрөлхийн эсвэл өөрчлөгдөх боломжгүй гэсэн үг биш.

Танил болсон ≠ Өөрчлөгдөх боломжгүй Танил байдал нь өмнөх суралцах туршлагыг илэрхийлж болно. Харин ирээдүйн цорын ганц боломжийг тогтоохгүй.

🔎 ЖИЖИГ АЖИГЛАЛТ

Өдөр тутмын амьдралдаа дахин давтагдаж, өөрт танил болсон ямар нэг Pattern / Хэв маяг-ийг та анзаарч байна уу?

“Тэр нь ямар нөхцөл эсвэл дохиотой холбоотойгоор дахин илэрч байна вэ?”

Одоохондоо үүнийг өөрчлөх гэж яарах хэрэггүй.

Зөвхөн өөрт танил болсон хэв маяг хэрхэн дахин илэрдгийг анзаараарай.

➡️ ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛ РҮҮ

Бид зарим хэв маяг хэрхэн танил болж, дахин илрэхэд илүү хялбар байж болохыг харлаа.

Харин танил болсон хэв маяг илэрч байгааг анзаарч чадвал яах вэ?

Түүнийг хүчээр зогсоохгүйгээр, хариу үйлдэл үзүүлэхээсээ өмнө багахан завсарлага авч, өөр сонголт байгаа эсэхийг харах боломж байж болох уу?

Дараагийн Хичээл 5 — Choice & Gentle Change / Сонголт ба зөөлөн өөрчлөлт энэ асуултаас эхэлнэ.

ДАРААГИЙН ХИЧЭЭЛХичээл 5 — Түр завсарлага ба жижиг сонголт

Шинжлэх ухааны тэмдэглэл

Энэ хичээлийн зуршил, нөхцөл–хариу үйлдлийн холбоо, давтагдсан туршлага болон нейропластик чанарын тайлбарыг дараах эх сурвалжуудтай тулган хянав.

Түр завсарлага ба жижиг сонголт Анзааралтаас сонголт ба зөөлөн өөрчлөлт рүү

ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО

Энэ хичээлийн зорилго нь танил болсон Pattern / Хэв маягийг хүчээр зогсоох гэж оролдохын оронд, түүнийг анзаарсны дараа түр завсарлаж, боломжит өөр хариу үйлдлүүдийг тайвнаар харах дадлыг ойлгоход оршино.

Мөн тэр багахан завсарлага дотор нэг жижиг шинэ сонголтыг туршиж, давтан дадлагаар шинэ суралцах боломж бий болгож болохыг авч үзнэ.

Энэ үйл явц нь анзаарах → түр завсарлах → сонголтоо харах → шинэ хариу үйлдлийг турших → давтан дадлагаар эзэмших гэсэн холбоосоор явагдана. Ингэснээр суралцагч зөвхөн хэв маягаа анзаараад зогсохгүй, өөрийн хариу үйлдлийг илүү ухамсартайгаар сонгож, шинэ дадлыг аажмаар эзэмшинэ.

Хичээлийн төгсгөлд суралцагч:

  • Өөрийн танил болсон Pattern / Хэв маягийг анзаарч, шууд үйлдэл хийхээсээ өмнө түр завсарлаж сурна.
  • Түр завсарлах үедээ төрж болох өөр хариу үйлдэл, сонголтуудаа тайвнаар ажиглана.
  • Нөхцөл байдалд тохирсон нэг жижиг шинэ сонголтыг туршиж үзнэ.
  • Өөрийн сонголт, хариу үйлдэл нь нөхцөл байдал болон үр дүнд хэрхэн нөлөөлж байгааг холбон ойлгоно.
  • Шинэ хариу үйлдлийг давтан хэрэгжүүлснээр шинэ зүйл аажмаар сурах боломжтойг ойлгоно.
Анзаарах Түр завсарлах Сонголтуудаа харах Жижиг шинэ хариу үйлдэл сонгох Дадлага хийх

01

Өмнөх хичээлээс энд ирэх нь

Өмнөх хичээлээр зарим хэв маяг давтагдах явцдаа танил болж, дахин илрэхэд илүү хялбар байж болохыг авч үзсэн.

Танил болсон зүйл заавал давтагдах албагүй.

Танил болсон зүйл заавал төрөлхийн гэсэн үг биш.

Танил болсон зүйл өөрчлөгдөх боломжгүй гэсэн үг биш.

Тэгвэл танил болсон хэв маяг илэрч байгааг анзаарсан үед бид юу хийж болох вэ?

Энд бид өөрийгөө хүчээр өөрчлөхөөс эхлэхгүй. Харин юу болж байгааг анзаарахаас эхэлнэ.

ЧУХАЛ ХЯЗГААР

Энэ таван алхам нь тархинд яг ийм дарааллаар ажилладаг тогтсон neuroscience алгоритм биш. Мөн бүх хэв маягийг өөрчлөх баталгаатай томьёо биш.

Харин танил хариу үйлдэл илрэх үед сонголт байгаа эсэхийг анзаарч, нэг жижиг өөр хариу үйлдлийг туршихад ашиглаж болох сургалтын практик зураглал юм.

02

Түр завсарлага гэж юу вэ?

Түр завсарлага нь өөрчлөлт өөрөө биш. Харин танил хариу үйлдэл болон дараагийн үйлдлийн хооронд сонголтоо харах багахан зай юм.

Энэ нь тухайн хэв маягийг хүчээр зогсоох, мэдрэмжээ дарах эсвэл өөрийгөө буруутгах гэсэн үг биш.

“Би заавал өмнөх шигээ

хариу үйлдэл үзүүлэх шаардлагатай юу?”

Зорилго нь удаан хүлээх биш. Автомат мэт санагдсан хариу үйлдэлд багахан зай гаргаж, өөр ямар боломж байгааг харах юм.

03

Жижиг сонголт гэж юу вэ?

Жижиг сонголт гэдэг нь өөрийгөө хүчээр өөрчлөх бус, тухайн мөчид өмнөхөөсөө багахан өөр хариу үйлдлийг турших боломж юм.

Өөр сонголт байна гэдэг нь өмнөх хариу үйлдэл заавал буруу байсан гэсэн үг биш. Харин энэ удаа нэгээс олон боломж байж болохыг анзаарах тухай юм.

Жижиг сонголт ≠ Бүхнийг нэг дор өөрчлөх Нэг жижиг шинэ үйлдэл туршихад хангалттай.

Зарим хэв маягийг өөрчлөхөд илүү их хугацаа, зорилготой хүчин чармайлт, орчны зохицуулалт эсвэл дэмжлэг хэрэгтэй байж болно. Тиймээс жижиг сонголтыг өөрчлөлтийн баталгаа биш, шинэ суралцах боломж гэж ойлгоно.

04

Жишээ — Богино мессеж ирэх үед

ТАНД ИЙМ МЕССЕЖ ИРЛЭЭ:

“Дараа ярилцаж болох уу?”

Та үүнийг:

  • “Ямар нэг асуудал гарсан юм болов уу?”
  • “Би ямар нэг зүйл буруу хийсэн үү?”

гэж ойлгож магадгүй. Үүний дараа олон асуулт бичих, дахин дахин шалгах эсвэл шууд залгах зэрэг танил хариу үйлдэл илэрч болно.

01 · АНЗААРАХ

Юу болж байгааг нэрлэж харна

Би юу гэж ойлгосон бэ? Ямар мэдрэмж төрсөн бэ? Ямар танил хариу үйлдэл илэрч байна вэ?

“Би энэ мессежийг асуудал гарсан гэж ойлгож, шууд хариу авахыг хүсэж байна.”

02 · ТҮР ЗАВСАРЛАХ

Шууд хариу өгөхийн өмнө хэдхэн хором хүлээнэ

“Надад бүх мэдээлэл байгаа юу?”
“Одоо ямар сонголтууд байна вэ?”

03 · СОНГОЛТУУДАА ХАРАХ

Нэгээс олон боломж байгааг анзаарна

  • Шууд залгах
  • Олон асуулт бичих
  • Түр хүлээх
  • “Тэгье. Хэзээ ярилцахад тохиромжтой вэ?” гэж хариулах
  • Яаралтай эсэхийг тайван тодруулах

04 · ЖИЖИГ ШИНЭ ХАРИУ ҮЙЛДЭЛ

Нэг боломжит сонголтыг туршина

“Тэгье. Хэзээ ярилцахад тохиромжтой вэ?”

гэж товч хариулаад хүлээж болно. Энэ нь хэв маягаа бүрэн өөрчилж байгаа хэрэг биш. Зөвхөн өөр нэг хариу үйлдлийг туршиж байна.

05 · ДАДЛАГА ХИЙХ

Ижил нөхцөлд жижиг сонголтоо дахин туршина

Нэг удаагийн өөр хариу үйлдэл шинэ хэв маягийг шууд тогтоохгүй. Харин давтан турших нь шинэ суралцах туршлага бий болгож болно.

05

Дадлага хийх ба шинэ зүйл сурах

Ижил нөхцөл дахин тохиолдоход түр завсарлаж, шинэ жижиг сонголтыг давтан туршиж болно.

Нэг удаагийн өөр хариу үйлдэл шинэ хэв маягийг шууд тогтоохгүй. Харин тодорхой нөхцөлд өөр хариу үйлдлийг давтан турших нь шинэ суралцах туршлага бий болгоно.

Өмнөх хариу үйлдэл дахин илэрч болно.

Өөрчлөлтийн хурд хүн бүрд адилгүй.

Энэ нь бүтэлгүйтэл биш, суралцах үйл явцын нэг хэсэг байж болно.

Өөртөө эелдэг хандана гэдэг үнэнийг нуух эсвэл бүх хариу үйлдлээ зөвтгөх биш. Харин өөрийгөө буруутгалгүйгээр юу болж байгааг ажиглаж, ажиглалт, тайлбар болон танил хэв маягийг ялган харахыг хэлнэ.

Ингэснээр өөрийгөө шүүмжлэхийн оронд дараагийн хариу үйлдэлдээ зай гаргаж, өөр боломжийг тайван харж чадна.

06

Тархины уян хатан чанартай холбож харвал

Тархи, мэдрэлийн тогтолцоо туршлага болон суралцах үйл явцын нөлөөгөөр дасан зохицож, өөрчлөгдөх чадвартай.

Гэхдээ нейропластик чанар гэдэг нь:

❌ Нэг удаа өөрөөр бодох

❌ Нэг удаа өөрөөр хариу үйлдэл үзүүлэх

❌ Нэг удаа хэв маягаа анзаарах

нь тархийг шууд “дахин программчилна” гэсэн үг биш.

Харин шинэ хариу үйлдлийг давтан турших нь шинэ суралцах туршлага бий болгож, өөрчлөлтийн боломжийг нэмэгдүүлж болно.

Өөрчлөлтийн хурд хүн бүрд адилгүй. Зарим хэв маягт илүү их хугацаа, дадлага, орчны өөрчлөлт эсвэл дэмжлэг хэрэгтэй байж болно.

ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ХОЛБООС

Энэ хичээлд шинэ нэр томьёо нэмэхээс илүүтэй өмнөх хичээлүүдийн Pattern / Хэв маяг, Cue / Дохио, Habit / Зуршил, дадал болон Neuroplasticity гэсэн ойлголтуудыг практик сонголт, шинэ хариу үйлдэл болон давтан суралцах үйл явцтай холбон хэрэглэж байна.

07

Дасгал — Өөрийн хэв маяг дээр ажиллах

Өөрт танил болсон нэг хэв маягийг сонгоод дараах асуултад хариулаарай.

  1. Анзаарах: Ямар хэв маяг илэрч байна вэ?
  2. Түр завсарлах: Шууд хариу үйлдлээс өмнө хаана зай гаргаж болох вэ?
  3. Сонголтуудаа харах: Өөр ямар сонголт байна вэ?
  4. Жижиг шинэ хариу үйлдэл: Энэ удаа юуг багахан өөрөөр туршиж болох вэ?
  5. Дадлага хийх: Дараагийн удаа дахин туршиж болох уу?

Жишээ

Анзаарах: “Хариу удаан ирэхэд би ямар нэг зүйл буруу болсон гэж боддог.”

Түр завсарлах: “Дахин мессеж бичихээсээ өмнө гурван удаа тайван амьсгална.”

Сонголтуудаа харах: “Дахин бичих, түр хүлээх эсвэл дараа нь тодруулах боломжтой.”

Жижиг шинэ хариу үйлдэл: “Одоохондоо түр хүлээнэ.”

Дадлага хийх: “Дараагийн ижил нөхцөлд мөн адил түр завсарлана.”

Бүх алхмыг төгс хийх шаардлагагүй.

Хэв маягаа анзаарах эсвэл түр завсарлах нь өөрөө дадлага юм.

Энэ бол төгс гүйцэтгэлийн дасгал биш Энэ бол анзааралтаас сонголт руу шилжих дадлага юм.

🧠 ГОЛ САНАА · TAKEAWAY

Танил болсон хэв маягийг өөрчлөхийн тулд өөрийгөө хүчээр зогсоохоос эхлэх шаардлагагүй. Хэв маягаа анзаарч, түр завсарлан, өөр сонголт байгаа эсэхийг хараад, нэг жижиг шинэ хариу үйлдлийг туршиж болно.

Нэг удаагийн сонголт шууд өөрчлөлт бий болгохгүй байж болно. Харин шинэ хариу үйлдлийг давтан турших нь шинэ суралцах боломж бий болгоно.

Анзаарах → Завсарлах → Сонгох → Турших → Дадлага хийх Том өөрчлөлт шаардахгүй. Нэг жижиг шинэ боломжийг анзаараарай.

🔎 ЖИЖИГ АЖИГЛАЛТ

Өнөөдөр өөрөөсөө хоёр асуулт асуугаарай:

“Би хаана түр завсарлаж болох вэ?”
“Тэр завсарлага дотор ямар жижиг сонголт байна вэ?”

Хариултыг хүчээр олох шаардлагагүй.

Зүгээр л нэг жижиг шинэ боломжийг анзаараарай.

➡️ ДҮГНЭЛТ БА НЭГТГЭЛ РҮҮ

Таван хичээлийн үндсэн дараалал:

Тархи ба Mind → Анхаарал → Тайлбар → Хэв маяг → Сонголт ба зөөлөн өөрчлөлт

Бид тархи ба Mind-ийн ялгаанаас эхэлж, анхаарал, тайлбар, давтагдсан хэв маяг болон жижиг сонголт хүртэлх холбоог авч үзлээ.

Дараагийн Дүгнэлт ба нэгтгэл / Conclusion & Integration хэсэгт таван хичээлийг бүхэлд нь холбон харна.

ДАРААГИЙН ХЭСЭГДүгнэлт ба нэгтгэл · Conclusion & Integration

Шинжлэх ухааны тэмдэглэл

Энэ хичээлийн давтан дадлага, нөхцөл–хариу үйлдлийн холбоо, шинэ хариу үйлдэл болон туршлагаас хамаарах нейропластик чанарын тайлбарыг дараах эх сурвалжуудтай тулган хянав.

Дүгнэлт ба нэгтгэл Таван хичээлийг нэг бүхэл зураглал болгон холбох

ӨӨРТЭЙГӨӨ НӨХӨРЛӨЕ · “ӨӨРТӨӨ ЗОЧЛОЁ”

Таван хичээлийн дүгнэлт ба нэгтгэл

Зочноо гэртээ урихдаа бид хаалгаа нээж, тухлах зай гарган, яриаг нь анхааралтай сонсдог. Энэ цувралаар бид өөрийн дотор өрнөж буй зүйлд мөн ийм анхааралтай хандах эхний орон зайг гаргалаа.

Энэ хэсэгт шинэ том сэдэв нэмэхгүй. Харин өмнөх таван хичээлд сурсан ойлголтууд хоорондоо хэрхэн холбогдож болохыг нэгтгэн харна.

Энэ хэсгийн төгсгөлд суралцагч:

  • Таван хичээлийн үндсэн холбоог нэг зураглалаар тайлбарлана.
  • Ажигласан мэдээлэл, түүнд өгсөн тайлбар болон танил хэв маягийг ялган харна.
  • Танил хариу үйлдлийн үед түр завсарлаж, нэгээс олон боломж байж болохыг анзаарна.
  • Энэ цувралын шинжлэх ухааны хүрээ болон хязгаарыг зөв ойлгоно.
  • Өдөр тутам хэрэгжүүлж болох нэг жижиг ажиглалтын дадлаа сонгоно.

01

Нэг бүхэл зураглал

Таван хичээлийн үндсэн дараалал:

Тархи ба Mind Анхаарал Тайлбар Хэв маяг Сонголт ба зөөлөн өөрчлөлт

ЧУХАЛ ХЯЗГААР

Энэ нь тархинд яг ийм дарааллаар ажилладаг тогтсон загвар биш. Бодит амьдрал дээр эдгээр үйл явц хоорондоо давхцаж, харилцан нөлөөлж болно.

Харин анхаарал, тайлбар, өмнөх суралцах туршлага, танил хариу үйлдэл болон сонголт хоорондоо хэрхэн холбоотой байж болохыг ойлгоход зориулсан сургалтын энгийн зураглал юм.

02

Таван хичээлээс авч үлдэх таван холбоо

01 · Тархи ба Mind Тархи бол биологийн эрхтэн. Mind гэдэг нь энэ сургалтад мэдрэх, анхаарах, санах, суралцах, бодох, сэтгэл хөдлөх, төсөөлөх, шийдвэр гаргах зэрэг харилцан холбоотой үйл явцыг хамруулсан өргөн ойлголт.
02 · Анхаарал Бидэнд хүрч буй бүх мэдээлэл ижил хэмжээнд анхааралд өртдөггүй. Юу тодрох вэ гэдэгт тархи–биеийн төлөв, мэдээллийн шинж, зорилго, хүлээлт болон өмнөх туршлага нөлөөлж болно.
03 · Тайлбар Анзаарсан зүйл болон түүнд өгсөн утга хоорондоо холбоотой боловч ижил биш. Бидний ойлголт зөв, зарим талаар зөв эсвэл буруу байж болох тул нэмэлт мэдээлэлд нээлттэй байж болно.
04 · Хэв маяг Давтагдсан туршлага танил болж, тодорхой нөхцөлд дахин илрэхэд нөлөөлж болно. Танил болсон хэв маяг заавал төрөлхийн эсвэл өөрчлөгдөх боломжгүй гэсэн үг биш.
05 · Жижиг сонголт Танил хариу үйлдлээ анзаарсны дараа түр завсарлаж, өөр боломж байгаа эсэхийг харж болно. Нэг удаагийн шинэ хариу үйлдэл шууд шинэ хэв маяг тогтоохгүй ч давтан турших нь шинэ суралцах туршлага бий болгож болно.

03

Нэг мөчийг таван өнцгөөс харах нь

Танд “Дараа ярилцаж болох уу?” гэсэн богино мессеж ирлээ гэж дахин бодъё. Нэг л мөчийг таван хичээлийн холбоогоор ингэж харж болно.

ТАРХИ БА MIND

Мессежийг харах, унших, анзаарах, санах, мэдрэх болон хариу сонгох үйл явц тархи, бие, өмнөх туршлага болон тухайн үеийн нөхцөлтэй харилцан холбоотой явагдана.

АНХААРАЛ

“Дараа ярилцъя” гэсэн хэсэг бусад мэдээллээс илүү тодорч, таны анхаарлыг хурдан татаж болно.

ТАЙЛБАР

Та үүнийг “Ямар нэг асуудал гарсан байх” гэж ойлгож болно. Энэ нь боломжит тайлбар боловч одоогоор батлагдсан бүхэл бодит байдал биш.

ХЭВ МАЯГ

Тодорхой бус байдал үүсэхэд олон асуулт бичих, дахин дахин шалгах эсвэл шууд залгах танил хариу үйлдэл илэрч болно.

СОНГОЛТ

Та хэдхэн хором завсарлаж, “Надад бүх мэдээлэл байгаа юу?” гэж асуугаад, “Тэгье. Хэзээ ярилцахад тохиромжтой вэ?” гэж тайван хариулж болно.

Энэ шинэ хариу заавал цорын ганц зөв сонголт биш. Гол нь тухайн мөчид нэгээс олон боломж байж болохыг анзаарах юм.

04

Өдөр тутам хэрэглэж болох таван асуулт

Бүх нэр томьёог санах шаардлагагүй. Тухайн мөчид дараах асуултуудаас хэрэгтэй нэгийг нь сонгож болно.

  1. Би яг юу анзаарав?
  2. Би түүнийг юу гэж ойлгов?
  3. Надад ямар танил хэв маяг илэрч байна вэ?
  4. Би хаана түр завсарлаж болох вэ?
  5. Надад өөр ямар жижиг сонголт байна вэ?

Заримдаа зөвхөн анзаарах нь хангалттай.

Заримдаа түр завсарлаж чадсан нь өөрөө дадлага.

Заримдаа нэг жижиг өөр хариу үйлдлийг туршиж болно.

Бүх асуултад нэг дор хариулах, бүх алхмыг төгс хийх эсвэл хариултаа хүчээр өөрчлөх шаардлагагүй.

05

Шинжлэх ухааны нэр томьёог хэрхэн ашигласан бэ?

Энэ сургалтад үндсэн ойлголтуудыг монгол хэлээр утга, үйл ажиллагаатай нь тайлбарлахын зэрэгцээ англи хэл дээрх шинжлэх ухааны нэршлийг хамтад нь хэрэглэсэн.

Зарим нэр томьёонд монгол хэлний яг ижил хамрах хүрээтэй ганц үг байдаггүй. Ийм үед нэг үгээр хүчээр орлуулахын оронд утгыг нь монгол хэлээр тайлбарлаж, англи нэршлийг нь хадгалсан.

Цээжлэхээс илүү → Таньж ойлгох → Холбож сурах Ойлголтыг эхлээд утгаар нь танина. Дараа нь шинжлэх ухааны нэршилтэй нь холбоно.

Ингэснээр цаашид судалгааны өгүүлэл, сурах бичиг эсвэл бусад шинжлэх ухааны эх сурвалжаас тухайн нэр томьёотой дахин таарахад өмнө сурсан ойлголттойгоо холбоход хялбар болно.

06

Энэ сургалтыг практикт хэрхэн үргэлжлүүлэх вэ?

Том төлөвлөгөөнөөс эхлэх шаардлагагүй. Нэг танил нөхцөл сонгоод хэдэн өдрийн турш ажиглаж болно.

01 Анзаарах

Юу болсон, юуг анзаарсан, ямар тайлбар төрснийг нэрлэж харна.

02 Зай гаргах

Боломжтой үед хариу үйлдлийн өмнө хэдхэн хором түр завсарлана.

03 Жижиг туршилт

Нөхцөлдөө тохирсон нэг өөр хариу үйлдлийг туршаад, үр дүнг ажиглана.

🪞 ӨӨРИЙН НЭГТГЭЛ

Энэ таван хичээлээс танд хамгийн хэрэгтэй санагдсан нэг асуулт аль нь вэ?

“Би үүнийг өдөр тутмын ямар нэг нөхцөлд туршиж болох вэ?”

Хариултаа Reflection Journal-даа бичиж, хэрэгжүүлэх боломжтой нэг жижиг алхмаа сонгоорой.

07

Энэ сургалтын хүрээ ба хязгаар

Энэ цуврал нь тархи болон Mind-ийн бүх үйл ажиллагааг бүрэн тайлбарлах зорилготой биш. Харин анхаарал, тайлбар, хэв маяг болон сонголтын холбоог ажиглах суурь зураглал өгсөн.

Энэ сургалт:

— Оношилгоо эсвэл эмчилгээ биш.

— Бүх хариу үйлдлийг зөвхөн бодлоор өөрчилж болно гэж хэлэхгүй.

— Нэг удаагийн сонголт тархийг шууд “дахин программчилна” гэж амлахгүй.

— Амьдралын бүх асуудлыг шийдэх нэг томъёо санал болгохгүй.

Зарим хариу үйлдэлд биеийн эрүүл мэнд, мэдрэлийн тогтолцооны төлөв, удаан үргэлжилсэн стресс, орчны нөхцөл, харилцаа болон бусад олон хүчин зүйл нөлөөлж болно. Хүнд зовиур, аюулгүй байдлын асуудал эсвэл өдөр тутмын үйл ажиллагаанд мэдэгдэхүйц хүндрэл байгаа бол тохирох мэргэжлийн тусламж авах нь зүйтэй.

🌿 НЭГ ӨГҮҮЛБЭРЭЭР

Өөрийгөө засах гэж яарахаас өмнө юу болж байгааг анзаарч, ажигласан зүйл болон түүнд өгсөн тайлбараа ялган, танил хэв маяг илэрвэл багахан зай гаргаж, боломжтой нэг жижиг сонголтыг харж болно.

Анзаарах · Ойлгох · Завсарлах · Сонгох · Дадлага хийх Төгс гүйцэтгэл биш. Өөртэйгөө илүү тодорхой, үнэнч, эелдэг харилцах эхлэл.

08

References | Үндсэн эх сурвалжууд

Хичээл бүрийн төгсгөлд тухайн сэдэвт ашигласан дэлгэрэнгүй эх сурвалжууд бий. Доорх жагсаалт нь цувралын үндсэн сэдвүүдийг дэмжсэн гол эх сурвалжуудын нэгтгэл юм.

💚 COURSE CLOSE · СУРГАЛТЫН ТӨГСГӨЛ

Өөртэйгөө нөхөрлөх гэдэг нь бүх хариу үйлдлээ зөвтгөх эсвэл бодит үнэнийг нуух тухай биш. Харин юу болж байгааг өөрийгөө буруутгалгүй ажиглаж, шаардлагатай үед илүү үнэн зөв мэдээлэл болон өөр боломжид нээлттэй байх тухай юм.

Энэ онлайн ном энд дуусаж байна. Харин өөрийгөө анзаарч, ойлгож сурах үйл явц энд дуусахгүй.

Өөрийгөө засахаас өмнө анзаараарай.
Анзаарсныхаа дараа багахан зай гаргаарай.
Тэр зайнаас боломжтой нэг жижиг сонголтоо хараарай.

Таван хичээлийг хамтдаа судалсанд баярлалаа. Өөртөө эелдэг хандаж, сониучхан зочны байр сууриа хадгалаарай.

ӨӨРТЭЙГӨӨ НӨХӨРЛӨЕНэг мөч · Нэг завсарлага · Нэг жижиг сонголт

Оюун Ухааны Ертөнц · Онлайн ном бүрэн